«

Zamek Czorsztyn

Zamek Czorsztyn – ruiny gotyckiego zamku z XIV wieku, po┼éo┼╝one s─ů na wzg├│rzu nad Dunajcem (obecnie nad Jeziorem Czorszty┼äskim) w granicach Pieni┼äskiego Parku Narodowego. Usytuowanie czorszty┼äskiej warowni nie by┼éo przypadkowe. Znajdowa┼éa si─Ö ona bowiem na polsko- w─Ögierskim szlaku handlowym i mia┼éa stanowi─ç zapor─Ö dla bardzo szybko post─Öpuj─ůcej┬á kolonizacji w─Ögierskiej. W najwcze┼Ťniejszych ┼║r├│d┼éach historycznych zamek Czorsztyn pojawia si─Ö pod nazw─ů ÔÇ×warownia WroninÔÇŁ. Nazwa ÔÇ×CzorsztynÔÇŁ pochodzi┬á za┼Ť najpewniej z j─Özyka niemieckiego, od s┼éowa ÔÇ×SchorsteinÔÇŁ lub ÔÇ×SchorrensteinÔÇŁ, kt├│re oznacza ostr─ů, stercz─ůc─ů ska┼é─Ö i pierwszy raz pojawia si─Ö w dokumentach z 1348 roku.

Wed┼éug zapisk├│w┬á kronikarza Jana D┼éugosza zamek istnia┼é ju┼╝ w po┼éowie XIII wieku. W 1241roku schronienia przed Tatarami mia┼é szuka─ç w nim ksi─ů┼╝─Ö Boles┼éaw Wstydliwy wraz z ksi─Ö┼╝n─ů King─ů. Jako pierwszego w┼éa┼Ťciciela D┼éugosz wskazuje kasztelana staros─ůdeckiego Piotra Wyd┼╝g─Ö . W┼éada┼é on zamkiem od ok. 1240 roku.

Tak dawna historia warowni nie┬á zosta┼éa jednak udowodniona archeologicznie. Historycy datuj─ů powstanie czorszty┼äskiego zamku na po┼éow─Ö XIII wieku, o czym ┼Ťwiadcz─ů nik┼ée znaleziska archeologiczne. Najstarszym dokumentem, w kt├│ry wyra┼║nie wspomina si─Ö o warowni jest XV-wieczna kopia aktu lokacyjnego wsi Kluszkowce, pochodz─ůcego┬á z 1320 roku. Akt ten zosta┼é wystawiony przez┬á kseni─Ö klarysek staros─ůdeckich, kt├│re w tamtych czasach sprawowa┼éy piecz─Ö nad zamkiem. Czorszty┼äski gr├│d stanowi┼é rezydencj─Ö starost├│w. Pierwszym┬á z nich by┼é Abraham Goszyc. P├│┼║niej w zamku swoj─ů rezydencj─Ö┬á mieli ┬ámi─Ödzy innymi: Zawisza Czarny z Grabowa, Ernest Grothus, J├│zef z Monasterzysk oraz Jan Baranowski, dzi─Öki kt├│remu zamek prze┼╝y┼é prawdziwy renesans.

Z czorszty┼äsk─ů warowni─ů wi─ů┼╝─ů si─Ö wydarzenia┬á wa┼╝ne dla historii naszego pa┼ästwa. Na zamku go┼Ťci┼éo wiele znanych osobisto┼Ťci. W trakcie swoich wielokrotnych┬á podr├│┼╝y na┬á W─Ögry zatrzymywa┼é si─Ö tam kr├│l Kazimierz Wielki. Goszczono w Czorsztynie ┬ákr├│la ┬áW┼éadys┼éawa Jagie┼é┼é─Ö, co zosta┼éo udokumentowane przez Jana D┼éugosza. W trakcie jednego ze swoich pobyt├│w Jagie┼é┼éo spotka┼é si─Ö tu z kr├│lem czeskim Zygmuntem Luksemburskim. W trakcie tego spotkania zosta┼é podpisany uk┼éad kie┼╝marski. Na czorszty┼äskim zamku mia┼éo miejsce po┼╝egnanie W┼éadys┼éawa III Warne┼äczyka z matk─ů i bratem przed wyjazdem z kraju i obj─Öciem korony w─Ögierskiej. W Czorsztynie na kr├│tko zatrzyma┼é si─Ö r├│wnie┼╝ kr├│l Jan Kazimierz podczas swojej ucieczki przed Szwedami w 1655 roku. W┼éa┼Ťnie tam przekaza┼é on marsza┼ékowi Jerzemu Lubomirskiemu na przechowanie skarbiec koronny oraz archiwum pa┼ästwowe.

Zamek w swojej d┼éugiej historii musia┼é opiera─ç si─Ö licznym napadom i najazdom. Warto┬á tutaj wspomnie─ç o zaj─Öciu warowni przez ch┼éop├│w pod wodz─ů Aleksandra Kostki Napierskiego w 1651 roku.┬á Na Podhale Kostka-Napierski przyby┼é najprawdopodobniej na pocz─ůtku maja wspomnianego roku. Podst─Öpem zwerbowa┼é do swoich oddzia┼é├│w miejscowych g├│rali oraz zb├│jnik├│w.┬á Twierdzi┼é, ┼╝e jego celem by┼éo zapewnienie bezpiecze┼ästwa pa┼ästwu polskiemu pod nieobecno┼Ť─ç kr├│la Jana Kazimierza.┬á 14 czerwca┬á zaj─ů┼é on czorszty┼äsk─ů warowni─Ö. Zaniepokoi┼éo to biskupa krakowskiego Piotra Gembickiego, odpowiedzialnego za obron─Ö wojew├│dztwa.┬á Wys┼éa┼é on do Czorsztyna oddzia┼é dragon├│w. Poniewa┼╝ okupanci stawiali op├│r, 17 czerwca dragoni przyst─ůpili do ataku, kt├│ry niestety nie powi├│d┼é si─Ö, ze wzgl─Ödu na przewag─Ö si┼é Napierskiego. Biskup zdaj─ůc sobie spraw─Ö z powagi sytuacji zmobilizowa┼é znaczne si┼éy ÔÇô podobno oko┼éo tysi─ůca ludzi.┬á 21 czerwca rozpocz─ů┼é si─Ö kolejny etap obl─Ö┼╝enia zamku, tym razem z u┼╝yciem artylerii.┬á Kapitulacja okupant├│w nast─ůpi┼éa po zaledwie trzech dniach, 24 czerwca 1651 roku. Swoje dzia┼éania Aleksander Kostka-Napierski przyp┼éaci┼é ┼╝yciem ÔÇô zosta┼é wydany przez bior─ůcych udzia┼é w buncie g├│rali, a nast─Öpnie nabity na pal.

Odtworzenie historii budowy czorszty┼äskiej warowni jest niestety bardzo trudne. Zamek znajduje si─Ö dzi┼Ť w stanie ruiny, historycy nie dysponuj─ů ┼╝adnymi dawnymi planami┬á rozbudowy. Wiadomo, ┼╝e najwi─Ökszy rozkwit czorszty┼äska warownia zawdzi─Öcza staro┼Ťcie Janowi Baranowskiemu,┬á dzi─Öki kt├│remu zosta┼éa ona odrestaurowana. Niestety oko┼éo roku┬á 1795 wybuch┼é po┼╝ar, kt├│ry zniszczy┼é zamek doszcz─Ötnie. Od tamtej chwili budowla popada┼éa w ruin─Ö.┬á Pozosta┼éo┼Ťciami warowni opiekuje si─Ö Pieni┼äski Park Narodowy, kt├│ry prowadzi prace rekonstrukcyjne i konserwatorskie. W trakcie tych prac odbudowano mi─Ödzy innymi kuchni─Ö, piwnice oraz cz─Ö┼Ť─ç dziedzi┼äca.┬á Uda┼éo si─Ö ods┼éoni─ç r├│wnie┼╝ pozosta┼éo┼Ťci wie┼╝y obronnej z czas├│w Kazimierza Wielkiego, odkryto tak┼╝e drewnian─ů zastaw─Ö kuchenn─ů, kt├│ra znajdowa┼éa┬á si─Ö na dziedzi┼äcu zamku g├│rnego.

W 1992 roku rozpocz─Öto kompleksowe prace konserwatorskie wed┼éug projektu opracowanego przez arch. Piotra St─Öpnia przy wsp├│┼épracy dr in┼╝. Stanis┼éawa Karczmarczyka. Prace te trwaj─ů nadal, a od 1996 roku zamek jest udost─Öpniony do zwiedzania. Na terenie zamku znajduje si─Ö stanowisko jednego z endemit├│w pieni┼äskich ÔÇô pszonaka pieni┼äskiego. Po przeciwleg┼éej stronie Dunajca nad skarp─ů jeziora wznosi si─Ö ┼Ťredniowieczny zamek w Niedzicy. Jego histori─Ö przestawiali┼Ťmy tutaj.

Udost─Öpnij ­čÖé