«

Szczawnica – Tajemnice Jarmuty

Jarmuta jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych pieni艅skich szczyt贸w. Odznacza si臋 przede wszystkim po艂o偶eniem, nieco z boku g艂贸wnego grzbietu Ma艂ych Pienin prawie po 艣rodku doliny Grajcarka. Jej kszta艂t przypomina troch臋 kopiec ogromnego kreta. Z tego powodu oraz z powodu budowy geologicznej przylgn臋艂a do niej 艂atka g贸ry wulkanicznej. Chocia偶 zbudowana jest w wi臋kszo艣ci ze ska艂 osadowych charakterystycznych dla Pienin ale tak偶e i osad贸w fliszowych to jednak obecno艣膰 szeregu intruzji law andezytowych sprzed oko艂o 11 mln lat zdominowa艂a jej postrzeganie jako聽 g贸ry wulkanicznej czy wr臋cz wulkanu.

Jarmuta 聽usytuowana jest mi臋dzy聽 p贸艂nocn膮 stron膮 grzbietu Ma艂ych Pienin a po艂udniowymi sk艂onami pasma Radziejowej w Beskidzie S膮deckim. Posiada trzy wierzcho艂ki, najwy偶sza Jarmuta osi膮ga 794 m. n.p.m., na wsch贸d od niej oddzielona prze艂臋cz膮 Matwijowa, Czuprana 聽777 m. n.p.m. i na p贸艂nocny-zach贸d od Jarmuty nieco ni偶szy szczyt- Jarmutk臋 – 690 m. n.p.m.聽 Do niedawna nie wi贸d艂 na ni膮 偶aden oficjalny szlak. Jednak w zesz艂ym roku powsta艂a 艢cie偶ka im. Ks. Jana Kozio艂a, kt贸ra powsta艂a z inicjatywy mieszka艅c贸w Szczawnicy. Rozpoczyna si臋 ona na ulicy Szlachtowskiej ( na Potoku). 聽Przez pierwsze 200 metr贸w prowadzi drog膮 asfaltow膮, nast臋pnie przechodzi w 艣cie偶k臋 kamienist膮. Idziemy ni膮 ca艂y czas prosto, a偶 do prze艂臋czy Klimontowskiej, nast臋pnie skr臋camy w lewo. Podej艣cie na sam szczyt jest do艣膰 strome. Po przej艣ciu na p贸艂nocny stok za przeka藕nikiem telewizyjnym wspania艂y widok, i figura MB. Ca艂膮 tras臋 mo偶na pokona膰 w oko艂o godzin臋.

Mo偶emy zdoby膰 ja r贸wnie偶 id膮c niebieskim szlakiem od g贸ry Palenica, albo od przeciwnej strony od Wysokiego Wierchu, na kt贸ry ze Szlachtowej wiedzie szlak 偶贸艂ty. W obu przypadkach na wysoko艣ci Cyrhli musimy odbi膰 na p贸艂noc za szlakiem rowerowym w d贸艂聽 a偶 do prze艂臋czy Klimontowskiej.

G贸ra Jarmuta nieodzownie kojarzona jest z g贸rnictwem z艂ota i srebra. Chocia偶 gospodarczo jak dotychczas najlepiej spe艂ni艂a si臋 jako kamienio艂om andezytu. Na wschodnim zboczu Czuprany i w przyleg艂ym potoku znajduj膮 si臋聽 dwie sztolnie – sztolnia w Jarmucie oraz nieopodal sztolnia w Potoku Pa艂kowskim. W dolinie Grajcarka prace g贸rnicze prowadzone by艂y najprawdopodobniej聽 od聽 XIV wieku przez w艂a艣ciciela Szlachtowej starost臋 muszy艅skiego Achacego Jordana.聽 Pierwsze wzmianki o tym wydobywaniu kruszc贸w znale藕膰 mo偶na w memoriale Wojciecha Bedo艅skiego sporz膮dzonym ko艂o roku 1726, na zlecenie ksi臋cia Paw艂a Sanguszki. Ksi膮偶臋 zainteresowany zdobyciem fortuny sprowadzi艂 w臋gierskich rzeczoznawc贸w, kt贸rzy mieli wypowiedzie膰 si臋 na temat celowo艣ci wydobywania cennych kruszc贸w. Po licznych ekspertyzach wskazali oni rejon Jarmuty, jako obszar najbardziej sprzyjaj膮cy poszukiwaniom. Sanguszko w 1732 r. 聽utworzy艂 przedsi臋biorstwo g贸rniczo-hutnicze prze艂omowe dla g贸rnictwa w okolicach wsi Szlachtowej. Du偶e nadzieje g贸rnicy wi膮zali w艂a艣nie ze sztolni膮 w Jarmucie, poniewa偶 odkryli tam 偶y艂臋 kruszcow膮. Zarz膮dc膮 prac zosta艂 Andrzej Ressinger. W planie rob贸t g贸rniczych w sztolniach na zboczu Jarmuty znajduj膮 si臋 optymistyczne wzmianki ich autora 鈥濿 obu sztolniach da艂 nam Pan B贸g odkry膰 promie艅 miedzianego kruszcu przy kontynuuj膮cych si臋 coraz to pi臋kniejszych z艂otych cugach鈥. Niestety pozyskanej rudy nie by艂o du偶o – t艂uczarnia zapas gromadzony przez g贸rnik贸w przez sze艣膰 tygodni mog艂a przerobi膰 w zaledwie jedne dzie艅. Spowodowa艂o to, 偶e kopalnie u zboczy Jarmuty nie przynios艂y oczekiwanych zysk贸w. Dalsze prace by艂y bez celowe, w zwi膮zku z tym ksi膮偶臋 Sanguszko w dniu 26.02.1736 zarz膮dzi艂 likwidacj臋 znajduj膮cej si臋 tam kopalni. 聽Wydawa艂o si臋, 偶e sprawa jest ju偶 ostatecznie zamkni臋ta, jednak nadesz艂y wyniki analiz pr贸bek, kt贸re wykona艂 Bittner. Wykry艂 on w trzech swoich pr贸bkach wyst臋powanie srebra. W zwi膮zku z tym wyrazi艂 on pozytywna opinie o rokowaniach dalszych prac w rejonie Jarmuty, co zaskutkowa艂o wznowieniem prace g贸rniczych w1737 roku. 聽Bittner d膮偶y艂 do pozyskania jak najwi臋kszej ilo艣ci rudy, chcia艂 r贸wnie偶 jak najszybciej przyst膮pi膰 do jej wytopu. Niestety w prowadzeniu prac przeszkadza艂y pi臋trz膮ce si臋 trudno艣ci – brak pieni臋dzy, podwa偶anie celowo艣ci prac przez g贸rnik贸w oraz brak zrozumienia w艂adz nawojowskich dla g贸rnictwa w Szlachtowej. Pomimo tego uda艂o si臋 zgromadzi膰 wystarczaj膮ce ilo艣ci rudy, co pozwala艂o przyst膮pi膰 do jej wytopu.聽 Rudy nie uda艂o si臋 stopi膰, a w piecu hutniczym pozosta艂a masa zawieraj膮ca 偶elazo. Spotka艂o si臋 to z negatywnym nastawieniem otocznia ksi臋cia Paw艂a Sanguszki.聽 Wsp贸艂pracownicy Bittnera zarzucili mu fa艂szerstwo przedstawionych przez niego pr贸bek. W zwi膮zku z powy偶szym ksi膮偶臋 nakaza艂 wstrzymanie wszelkich prac wydobywczych, a zrezygnowany Bittner wyjecha艂 ze Szlachtowej.

Dost臋p dla turyst贸w do jarmuckiej sztolni jest niestety bardzo utrudniony. Nie prowadzi do niej 偶aden szlak.聽 Naj艂atwiej doj艣膰聽 drog膮 prowadz膮c膮 przez stary kamienio艂om 鈥濵alin贸w鈥 obok boiska KS Jarmuta. Z kamienio艂omu nale偶y i艣膰 艣cie偶k膮 w stron臋 Prze艂臋czy Klimont贸w.聽 Z pocz膮tku prowadzi ona wzd艂u偶 Grajcarka, a nast臋pnie skr臋ca聽 w kierunku po艂udniowym i po艂udniowo- zachodnim. Droga ta wspina si臋 po wschodnim stoku Jarmuty. W pobli偶u Polany Kamienne, na wysoko艣ci ok. 600 metr贸w w kierunku p贸艂nocno- wschodnim odchodzi聽 boczna 艣cie偶ka, kt贸ra prowadzi pod sam otw贸r sztolni. Wej艣cie do sztolni jest mo偶liwe tylko w sezonie letnim. W pozosta艂e miesi膮ce jest niedost臋pna ze wzgl臋du na zimuj膮ce tam nietoperze, w tym b臋d膮cego pod 艣cis艂膮 ochron膮 podkowca ma艂ego. Zwiedzanie sztolni bez specjalistycznego sprz臋tu jest mo偶liwe tylko do szybu – oko艂o 30 metr贸w. Je艣li chce si臋 i艣膰 dalej nale偶y by膰 wyposa偶onym w liny oraz uprz臋偶e. Ca艂kowita d艂ugo艣膰 wszystkich korytarzy sztolni wynosi 122metry.

Po艂o偶enie sztolni w Jarmucie N49o24.615鈥 i E20o 30.928鈥

Udost臋pnij 馃檪
»