«

Szczawnica – Tajemnice Jarmuty

Jarmuta jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych pieni┼äskich szczyt├│w. Odznacza si─Ö przede wszystkim po┼éo┼╝eniem, nieco z boku g┼é├│wnego grzbietu Ma┼éych Pienin prawie po ┼Ťrodku doliny Grajcarka. Jej kszta┼ét przypomina troch─Ö kopiec ogromnego kreta. Z tego powodu oraz z powodu budowy geologicznej przylgn─Ö┼éa do niej ┼éatka g├│ry wulkanicznej. Chocia┼╝ zbudowana jest w wi─Ökszo┼Ťci ze ska┼é osadowych charakterystycznych dla Pienin ale tak┼╝e i osad├│w fliszowych to jednak obecno┼Ť─ç szeregu intruzji law andezytowych sprzed oko┼éo 11 mln lat zdominowa┼éa jej postrzeganie jako┬á g├│ry wulkanicznej czy wr─Öcz wulkanu.

Jarmuta ┬áusytuowana jest mi─Ödzy┬á p├│┼énocn─ů stron─ů grzbietu Ma┼éych Pienin a po┼éudniowymi sk┼éonami pasma Radziejowej w Beskidzie S─ůdeckim. Posiada trzy wierzcho┼éki, najwy┼╝sza Jarmuta osi─ůga 794 m. n.p.m., na wsch├│d od niej oddzielona prze┼é─Öcz─ů Matwijowa, Czuprana ┬á777 m. n.p.m. i na p├│┼énocny-zach├│d od Jarmuty nieco ni┼╝szy szczyt- Jarmutk─Ö – 690 m. n.p.m.┬á Do niedawna nie wi├│d┼é na ni─ů ┼╝aden oficjalny szlak. Jednak w zesz┼éym roku powsta┼éa ┼Ücie┼╝ka im. Ks. Jana Kozio┼éa, kt├│ra powsta┼éa z inicjatywy mieszka┼äc├│w Szczawnicy. Rozpoczyna si─Ö ona na ulicy Szlachtowskiej ( na Potoku). ┬áPrzez pierwsze 200 metr├│w prowadzi drog─ů asfaltow─ů, nast─Öpnie przechodzi w ┼Ťcie┼╝k─Ö kamienist─ů. Idziemy ni─ů ca┼éy czas prosto, a┼╝ do prze┼é─Öczy Klimontowskiej, nast─Öpnie skr─Öcamy w lewo. Podej┼Ťcie na sam szczyt jest do┼Ť─ç strome. Po przej┼Ťciu na p├│┼énocny stok za przeka┼║nikiem telewizyjnym wspania┼éy widok, i figura MB. Ca┼é─ů tras─Ö mo┼╝na pokona─ç w oko┼éo godzin─Ö.

Mo┼╝emy zdoby─ç ja r├│wnie┼╝ id─ůc niebieskim szlakiem od g├│ry Palenica, albo od przeciwnej strony od Wysokiego Wierchu, na kt├│ry ze Szlachtowej wiedzie szlak ┼╝├│┼éty. W obu przypadkach na wysoko┼Ťci Cyrhli musimy odbi─ç na p├│┼énoc za szlakiem rowerowym w d├│┼é┬á a┼╝ do prze┼é─Öczy Klimontowskiej.

G├│ra Jarmuta nieodzownie kojarzona jest z g├│rnictwem z┼éota i srebra. Chocia┼╝ gospodarczo jak dotychczas najlepiej spe┼éni┼éa si─Ö jako kamienio┼éom andezytu. Na wschodnim zboczu Czuprany i w przyleg┼éym potoku znajduj─ů si─Ö┬á dwie sztolnie – sztolnia w Jarmucie oraz nieopodal sztolnia w Potoku Pa┼ékowskim. W dolinie Grajcarka prace g├│rnicze prowadzone by┼éy najprawdopodobniej┬á od┬á XIV wieku przez w┼éa┼Ťciciela Szlachtowej starost─Ö muszy┼äskiego Achacego Jordana.┬á Pierwsze wzmianki o tym wydobywaniu kruszc├│w znale┼║─ç mo┼╝na w memoriale Wojciecha Bedo┼äskiego sporz─ůdzonym ko┼éo roku 1726, na zlecenie ksi─Öcia Paw┼éa Sanguszki. Ksi─ů┼╝─Ö zainteresowany zdobyciem fortuny sprowadzi┼é w─Ögierskich rzeczoznawc├│w, kt├│rzy mieli wypowiedzie─ç si─Ö na temat celowo┼Ťci wydobywania cennych kruszc├│w. Po licznych ekspertyzach wskazali oni rejon Jarmuty, jako obszar najbardziej sprzyjaj─ůcy poszukiwaniom. Sanguszko w 1732 r. ┬áutworzy┼é przedsi─Öbiorstwo g├│rniczo-hutnicze prze┼éomowe dla g├│rnictwa w okolicach wsi Szlachtowej. Du┼╝e nadzieje g├│rnicy wi─ůzali w┼éa┼Ťnie ze sztolni─ů w Jarmucie, poniewa┼╝ odkryli tam ┼╝y┼é─Ö kruszcow─ů. Zarz─ůdc─ů prac zosta┼é Andrzej Ressinger. W planie rob├│t g├│rniczych w sztolniach na zboczu Jarmuty znajduj─ů si─Ö optymistyczne wzmianki ich autora ÔÇ×W obu sztolniach da┼é nam Pan B├│g odkry─ç promie┼ä miedzianego kruszcu przy kontynuuj─ůcych si─Ö coraz to pi─Ökniejszych z┼éotych cugachÔÇŁ. Niestety pozyskanej rudy nie by┼éo du┼╝o – t┼éuczarnia zapas gromadzony przez g├│rnik├│w przez sze┼Ť─ç tygodni mog┼éa przerobi─ç w zaledwie jedne dzie┼ä. Spowodowa┼éo to, ┼╝e kopalnie u zboczy Jarmuty nie przynios┼éy oczekiwanych zysk├│w. Dalsze prace by┼éy bez celowe, w zwi─ůzku z tym ksi─ů┼╝─Ö Sanguszko w dniu 26.02.1736 zarz─ůdzi┼é likwidacj─Ö znajduj─ůcej si─Ö tam kopalni. ┬áWydawa┼éo si─Ö, ┼╝e sprawa jest ju┼╝ ostatecznie zamkni─Öta, jednak nadesz┼éy wyniki analiz pr├│bek, kt├│re wykona┼é Bittner. Wykry┼é on w trzech swoich pr├│bkach wyst─Öpowanie srebra. W zwi─ůzku z tym wyrazi┼é on pozytywna opinie o rokowaniach dalszych prac w rejonie Jarmuty, co zaskutkowa┼éo wznowieniem prace g├│rniczych w1737 roku. ┬áBittner d─ů┼╝y┼é do pozyskania jak najwi─Ökszej ilo┼Ťci rudy, chcia┼é r├│wnie┼╝ jak najszybciej przyst─ůpi─ç do jej wytopu. Niestety w prowadzeniu prac przeszkadza┼éy pi─Ötrz─ůce si─Ö trudno┼Ťci – brak pieni─Ödzy, podwa┼╝anie celowo┼Ťci prac przez g├│rnik├│w oraz brak zrozumienia w┼éadz nawojowskich dla g├│rnictwa w Szlachtowej. Pomimo tego uda┼éo si─Ö zgromadzi─ç wystarczaj─ůce ilo┼Ťci rudy, co pozwala┼éo przyst─ůpi─ç do jej wytopu.┬á Rudy nie uda┼éo si─Ö stopi─ç, a w piecu hutniczym pozosta┼éa masa zawieraj─ůca ┼╝elazo. Spotka┼éo si─Ö to z negatywnym nastawieniem otocznia ksi─Öcia Paw┼éa Sanguszki.┬á Wsp├│┼épracownicy Bittnera zarzucili mu fa┼észerstwo przedstawionych przez niego pr├│bek. W zwi─ůzku z powy┼╝szym ksi─ů┼╝─Ö nakaza┼é wstrzymanie wszelkich prac wydobywczych, a zrezygnowany Bittner wyjecha┼é ze Szlachtowej.

Dost─Öp dla turyst├│w do jarmuckiej sztolni jest niestety bardzo utrudniony. Nie prowadzi do niej ┼╝aden szlak.┬á Naj┼éatwiej doj┼Ť─ç┬á drog─ů prowadz─ůc─ů przez stary kamienio┼éom ÔÇ×Malin├│wÔÇŁ obok boiska KS Jarmuta. Z kamienio┼éomu nale┼╝y i┼Ť─ç ┼Ťcie┼╝k─ů w stron─Ö Prze┼é─Öczy Klimont├│w.┬á Z pocz─ůtku prowadzi ona wzd┼éu┼╝ Grajcarka, a nast─Öpnie skr─Öca┬á w kierunku po┼éudniowym i po┼éudniowo- zachodnim. Droga ta wspina si─Ö po wschodnim stoku Jarmuty. W pobli┼╝u Polany Kamienne, na wysoko┼Ťci ok. 600 metr├│w w kierunku p├│┼énocno- wschodnim odchodzi┬á boczna ┼Ťcie┼╝ka, kt├│ra prowadzi pod sam otw├│r sztolni. Wej┼Ťcie do sztolni jest mo┼╝liwe tylko w sezonie letnim. W pozosta┼ée miesi─ůce jest niedost─Öpna ze wzgl─Ödu na zimuj─ůce tam nietoperze, w tym b─Öd─ůcego pod ┼Ťcis┼é─ů ochron─ů podkowca ma┼éego. Zwiedzanie sztolni bez specjalistycznego sprz─Ötu jest mo┼╝liwe tylko do szybu – oko┼éo 30 metr├│w. Je┼Ťli chce si─Ö i┼Ť─ç dalej nale┼╝y by─ç wyposa┼╝onym w liny oraz uprz─Ö┼╝e. Ca┼ékowita d┼éugo┼Ť─ç wszystkich korytarzy sztolni wynosi 122metry.

Po┼éo┼╝enie sztolni w Jarmucie N49o24.615ÔÇÖ i E20o 30.928ÔÇÖ

Udost─Öpnij ­čÖé
»