Zamki, uzdrowiska, drewniane kościoły i nie tylko –  najcenniejsze zabytki i miejsca historyczne Pienin

Historia Pienin zapisana została w murach, drewnie i układzie dawnych miejscowości. Choć kojarzone są przede wszystkim z przełomem Dunajca i Trzema Koronami, kryją w sobie znacznie więcej. Położenie na styku kultur polskiej, słowackiej i węgierskiej, sprawiło, że region ten jest bogaty również w unikatowe zabytki.

 

Zamki nad Dunajcem – pamiątki średniowiecza

Najbardziej wyrazistym śladem średniowiecznej historii regionu są dwie warownie górujące nad Jeziorem Czorsztyńskim. Zamek w Niedzicy powstał w XIV wieku jako twierdza strzegąca północnej granicy Królestwa Węgier. Kontrolował ważny szlak handlowy, przez stulecia zmieniał właścicieli, przechodził przebudowy i modernizacje. Dziś jest starannie odrestaurowany i udostępniony do zwiedzania. Legenda o inkaskim skarbie, rzekomo ukrytym w murach zamku, podsyca zainteresowanie tym miejscem.

Na przeciwnym brzegu wznoszą się ruiny Zamku w Czorsztynie. Jego początki sięgają XIII wieku, gdy pełnił funkcję królewskiej strażnicy. Zniszczony w wyniku pożaru w XVIII wieku, nie został już odbudowany. Dziś zachowane mury tworzą romantyczną ruinę. Obydwie twierdze można podziwiać z zapory na Dunajcu. Pod lustrem wody Jeziora Czorsztyńskiego znajdowała się wieś Maniowy, która została w całości przeniesiona wyżej nad brzeg Dunajca.

W masywie Trzech Koron istniała jeszcze jedna twierdza. Zamek Pieniny to dziś jedynie fragmenty murów. Miejsce to ma jednak ogromne znaczenie historyczne dla regionu. Warownia powstała w XIII wieku, prawdopodobnie z inicjatywy księżnej Kingi.

Szczawnica – perła uzdrowisk karpackich

Rozwój Szczawnicy, położonej nad Grajcarkiem, związany był z odkryciem wód mineralnych. W XIX wieku miejscowość zaczęła przyciągać kuracjuszy i szybko zyskała opinię ważnego uzdrowiska. Ślady tej epoki to m.in. park zdrojowy, drewniane i murowane wille z bogatymi zdobieniami, pijalnia wód mineralnych czy zabytkowe sanatoria. Wody mineralne są tu wciąż wykorzystywane w celach leczniczych.

 

 

Krościenko nad Dunajcem – historyczne serce Pienin

Krościenko nad Dunajcem znajdujące się nad samą rzeką, u podnóża Trzech Koron, przez wieki pełniło funkcję lokalnego centrum handlu i administracji. Dawniej Krościenko było miastem – prawa miejskie uzyskało w XIV wieku. Choć z czasem je utraciło, historyczny układ rynku zachował się do dziś. Najcenniejszym zabytkiem jest kościół Wszystkich Świętych – gotycka świątynia z XIV wieku.

Kościoły na Szlaku Architektury Drewnianej w Pieninach

Zabytkowe drewniane kościoły są świadectwem tradycji architektury ludowej i religijności regionu:

• Kościół św. Stanisława Biskupa w Sromowcach Wyżnych – drewniana świątynia o tradycyjnej konstrukcji zrębowej, związana z lokalną społecznością flisacką;
• Kościół św. Michała Archanioła w Dębnie Podhalańskim – gotycka świątynia z XV wieku, wpisana na listę UNESCO, z doskonale zachowaną, unikatową polichromią patronową;
• Kościół św. Marcina w Grywałdzie – z XV wieku o charakterystycznej, prostej bryle, z pięknym wyposażeniem wnętrza.

Czerwony Klasztor – skarb po słowackiej stronie Pienin

Tuż za granicą Polski, po słowackiej stronie Dunajca, znajduje się jeden z najcenniejszych zabytków całego regionu – Czerwony Klasztor. Założony w XIV wieku przez kartuzów, klasztor zawdzięcza swoją nazwę charakterystycznej, czerwonej barwie dachów i elewacji, która kontrastuje z zielenią okolicznych lasów i bielą wapiennych skał. To miejsce symbolizuje historyczne więzi Polski i Słowacji. Choć dziś znajduje się na terenie Słowacji, jego dzieje są ściśle powiązane z historią Pienin po stronie polskiej.

 

Spisz – dziedzictwo kultury węgierskiej

Region Pienin przez wieki pozostawał pod silnym oddziaływaniem kultury węgierskiej. Spisz wyróżnia się charakterystycznym budownictwem – kamienne i drewniane domy z wysokimi dachami, masywne stodoły oraz zdobione detale świadczą o dawnej zamożności regionu. W wielu wsiach zachowały się układy urbanistyczne z szerokimi ulicami i zabudową kalenicową. Spiskie miejscowości w Pieninach to: m.in. Niedzica, Łapsze Niżne czy Kacwin.

Pieniny to region, w którym natura i historia tworzą niezwykłą całość. Zamki strzegące dawnych granic, drewniane kościoły, uzdrowiska, flisackie tradycje i lokalne wsie pokazują, że ten niewielki obszar był i wciąż jest miejscem o bogatej tożsamości kulturowej.