Maniowy i ich drugie życie – sekret dna Jeziora Czorsztyńskiego

Maniowy to jedna z najbardziej niezwykłych miejscowości w Małopolsce. Niby zwyczajna wieś u podnóży Pienin, a jednak jej historia należy do najbardziej poruszających i symbolicznych w całym regionie. Dzisiejsze Maniowy – nazywane Nowymi Maniowami – nie są bowiem kontynuacją starej zabudowy, lecz zupełnie nową wsią, przeniesioną z miejsca, które… dziś znajduje się pod wodą Jeziora Czorsztyńskiego.

Gdzie leżą Maniowy i jak wygląda ich otoczenie?

Współczesne Maniowy położone są na wysokości około 556 m n.p.m. Od północy otaczają je lasy górskie, a od południa rozciąga się tafla Jeziora Czorsztyńskiego. Wieś należy do gminy Czorsztyn i pełni jej funkcję administracyjną. Przez Maniowy przebiega droga wojewódzka nr 969, łącząca Nowy Targ z Nowym Sączem. Dzięki temu miejscowość jest dobrze skomunikowana i stanowi ważny punkt na mapie regionu, szczególnie dla turystów odwiedzających Pieniny i okolice jeziora. Dzisiejsza wieś ma zupełnie inny charakter niż dawniej – została zaprojektowana od podstaw jako nowa osada.

Stare Maniowy – wieś, która zniknęła pod wodą

Historia Maniów sięga co najmniej XIV wieku. Pierwsze wzmianki o osadzie pojawiają się w dokumentach z początku XIV wieku, a już w połowie tego stulecia wieś miała status parafialny. Przez wieki była to typowa podhalańska miejscowość rolnicza, rozwijająca się wzdłuż Dunajca. Zabudowa Starych Maniów była charakterystyczna dla regionu – dominowały drewniane domy, zagrody gospodarcze i elementy folklorystyczne. Wieś niejednokrotnie doświadczała trudnych momentów, takich jak wielki pożar w XVII wieku, który zniszczył znaczną część zabudowy. Przez kolejne stulecia Maniowy funkcjonowały jako spokojna wieś rolnicza. Jednak w XX wieku ich los miał się całkowicie zmienić.

Budowa Jeziora Czorsztyńskiego i decyzja o przesiedleniu

Idea budowy zapory na Dunajcu pojawiła się jeszcze przed I wojną światową, ale realizacja projektu nastąpiła dopiero w drugiej połowie XX wieku. Głównym celem inwestycji było zabezpieczenie doliny Dunajca przed powodziami i produkcja energii elektrycznej. W latach 70. rozpoczęto budowę zbiornika wodnego, który miał zmienić krajobraz całej okolicy. Wraz z nim zaplanowano przesiedlenie mieszkańców Maniów i części sąsiednich miejscowości, takich jak Czorsztyn, Dębno czy Kluszkowce. Początkowo rozważano nawet całkowite przeniesienie wsi w zupełnie inny region Polski, jednak ten pomysł spotkał się ze sprzeciwem mieszkańców i został porzucony. Ostatecznie zdecydowano o budowie nowej osady w pobliżu pierwotnej lokalizacji.

Nowe Maniowy – wieś zaprojektowana od nowa

Nowe Maniowy nie rozwijały się stopniowo. Zostały zaprojektowane jako całość – nowoczesna, uporządkowana przestrzeń mieszkalna, zbudowana na terenach wcześniej użytkowanych rolniczo. Charakterystyczne jest to, że zabudowa została oparta na kilku powtarzalnych typach domów. Mieszkańcy mogli wybierać spośród gotowych projektów. Dzięki temu Maniowy wyróżniają się na tle innych podhalańskich wsi – są bardziej uporządkowane, schematyczne i nowoczesne, jednocześnie pozbawione tradycyjnego, chaotycznego układu dawnej zabudowy.

Co zostało pod wodą? Sekret dna jeziora

Najbardziej poruszającym elementem historii Maniów jest fakt, że Stare Maniowy znajdują się dziś pod wodami Jeziora Czorsztyńskiego. Dawne ulice, domy, pola zostały całkowicie zatopione po napełnieniu zbiornika w 1997 roku. Zanim to nastąpiło, większość zabudowy została rozebrana lub przeniesiona. W okresach niższego poziomu wody jezioro potrafi odsłonić fragmenty dawnej wsi. W takich momentach spod mułu wyłaniają się zarysy fundamentów, resztki dróg i pozostałości zabudowań. Dla mieszkańców to niezwykle emocjonalne doświadczenie – wielu z nich potrafi wskazać dokładne miejsca, w których znajdowały się ich domy.

Pamięć o starych Maniowach

Mieszkańcy kultywują historię dawnej wsi, a w internecie i lokalnych inicjatywach pojawiają się archiwalne zdjęcia i wspomnienia. Część obiektów – szczególnie o wartości historycznej – trafiła do skansenu Osada Czorsztyn w Kluszkowcach. Kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny Matki Kościoła w Nowych Maniowach pełni dziś rolę głównej świątyni miejscowości. W jego wyposażeniu zachowano elementy pochodzące z dawnego kościoła św. Mikołaja ze Starych Maniów. Kaplica św. Marka Ewangelisty stanowi jeden z punktów odniesienia dla lokalnej społeczności. Jej skromna forma nawiązuje do tradycyjnej architektury sakralnej Podhala i przypomina o dawnym charakterze wsi. Szczególne znaczenie ma też drewniana kaplica cmentarna św. Sebastiana, przeniesiona z terenu Starych Maniów.