PIENINY by UTMB® dołączają do UTMB® World Series jako pierwsze wydarzenie w Polsce

.

.

Górska przygoda, spektakularne krajobrazy, autentyczna góralska tradycja i pełna pasji lokalna społeczność – z radością ogłaszamy dołączenie PIENINY by UTMB® do światowego cyklu biegów górskich UTMB® World Series.

Wydarzenie, głęboko zakorzenione w tradycji południowej Polski, odbywa się w Szczawnicy – historycznym uzdrowisku słynącym z bogatych tradycji leczniczych i turystyki górskiej. W ramach festiwalu zawodniczki i zawodnicy będą mogli zmierzyć się na ośmiu trasach o długości od 6,8 km do 137 km, obejmujących cztery kategorie dystansów: 20K, 50K, 100K i 100M.

Trasy poprowadzą biegaczki i biegaczy przez różnorodne krajobrazy Pienin, Beskidu Sądeckiego i Gorców – od skalistych szczytów, przez leśne ścieżki, aż po rozległe górskie polany. To wyjątkowa okazja, by odkryć piękno przyrody oraz autentyczną góralską tradycję, które nadają temu regionowi Polski niepowtarzalnego charakteru.

“Dołączenie naszych biegów do UTMB® World Series otwiera przed nami nowy, ekscytujący rozdział, pełen możliwości, inspiracji i wyzwań. To naprawdę wyjątkowy moment, któremu towarzyszą ogromne emocje, ale także pokora i szacunek wobec tego, co przed nami. Stając się częścią globalnej społeczności biegów górskich, chcemy pozostać wierni temu, co od zawsze było dla nas najważniejsze: autentycznym relacjom, niepowtarzalnej atmosferze i pasji, z jaką tworzymy to wydarzenie. Wierzymy, że to początek pięknej drogi, która pozwoli nam się rozwijać, doskonalić i wspólnie przeżywać wiele niezapomnianych chwil”. – Jakub Wolski, dyrektor PIENINY by UTMB®

Wydarzenie tworzone przez lokalną społeczność

Od 15 lat lokalne rodziny, przedsiębiorcy i wolontariusze odgrywają kluczową rolę w organizacji festiwalu. Niektóre osoby, które dziś odpowiadają za pracę organizacyjną zawodów, rozpoczynały swoją przygodę z wydarzeniem jako wolontariusze jeszcze przed ukończeniem dziesiątego roku życia. Dorastały razem z biegiem, z czasem podejmując coraz większą odpowiedzialność za jego organizację.

Dołączenie do UTMB® World Series nie zmieni tego, kto stoi za wydarzeniem. Dotychczasowy zespół organizacyjny pozostanie u jego sterów, dbając o zachowanie tradycji, charakteru i wyjątkowej atmosfery, które od lat stanowią o sile festiwalu.

„Dołączenie naszego rodzimego festiwalu biegowego do UTMB® World Series to wyjątkowy moment nie tylko dla Pieniny by UTMB®, ale również dla całej Szczawnicy i Pienin, które są naszym domem. Od 15 lat Szczawnica jest gospodarzem tego wyjątkowego wydarzenia. Dziś, wspólnie z organizatorami, stajemy przed nową szansą na pokazanie międzynarodowej społeczności piękna naszego regionu, jego potencjału i wyjątkowego charakteru. Wierzymy, że siła tego wydarzenia tkwi nie tylko w sportowej rywalizacji, ale przede wszystkim w ludziach, lokalnej społeczności, naszej legendarnej gościnności i atmosferze, którą wspólnie tworzymy. Cieszymy się, że jako miasto możemy współtworzyć ten rozwój i wspierać inicjatywę, która tak pięknie łączy sport, turystykę oraz promocję Szczawnicy i całego regionu. Jestem przekonany, że dzięki wzajemnemu zaufaniu, zaangażowaniu i wspólnej wizji możemy rozwijać wydarzenie, które będzie powodem do dumy dla mieszkańców, wyjątkowym doświadczeniem dla biegaczy i gości z całego świata oraz ważną częścią przyszłości naszej Szczawnicy.” – Bogdan Szewczyk, Burmistrz Miasta i Gminy Szczawnica

Ta sama pasja, nowe możliwości

W 2026 roku aż 84 517 polskich biegaczek i biegaczy posiada indeks UTMB Index, co świadczy o ogromnym zaangażowaniu i pasji polskiej społeczności biegów górskich. Dołączenie PIENINY by UTMB® do UTMB® World Series otworzy przed zawodnikami możliwość zdobywania punktów Running Stones na rodzimych trasach i ubiegania się o kwalifikację do finałów UTMB® World Series (OCC, CCC®, UTMB®).

Poza sportową rywalizacją uczestnicy będą mogli również doświadczyć wartości, które przyświecają UTMB® World Series: otwartości na biegaczy o różnym poziomie zaawansowania i doświadczenia, tworzenia wyjątkowych przeżyć na górskich szlakach, ochrony środowiska naturalnego oraz wywierania trwałego, pozytywnego wpływu na lokalne społeczności goszczące wydarzenia.

Inicjatywy, które pozostawiają trwały ślad

PIENINY by UTMB® od lat konsekwentnie realizują te wartości poprzez liczne działania i inicjatywy, które wykraczają poza samą sportową rywalizację.

Inicjatywa Queen Runner wspiera i promuje udział kobiet w biegach górskich. Obejmuje konkretne rozwiązania, takie jak zapewnienie środków higienicznych na punktach odżywczych czy przygotowanie specjalnych przestrzeni do przebierania się, a także działania na rzecz zwiększania reprezentacji kobiet w biegach górskich.

Akcja „Las na medal” daje uczestnikom możliwość wyboru posadzenia drzewka zamiast otrzymania tradycyjnego medalu na mecie. W 2026 roku na takie rozwiązanie zdecydowało się około 900 biegaczek i biegaczy.

Festiwal od wielu lat współpracuje również z Fundacją Rak’n’Roll, wspierając osoby dotknięte chorobą nowotworową i integrując je poprzez udział w wydarzeniach biegowych.

Z kolei ustanowiona w 2022 roku Nagroda Empaton wyróżnia wyjątkowe gesty życzliwości, empatii i bezinteresownej pomocy na górskich szlakach.

„Polska społeczność biegów górskich jest naprawdę wyjątkowa – wyróżnia ją silnie zakorzeniona kultura biegania w terenie, ogromna pasja do sportu oraz autentyczne poczucie wspólnoty. PIENINY by UTMB® to wydarzenie głęboko związane z lokalną społecznością, o wyrazistej tożsamości i bogatej historii, z której może być dumne. Inicjatywy realizowane przez organizatorów od wielu lat odzwierciedlają nasze wspólne przekonanie, że biegi górskie mają moc jednoczenia ludzi i wywierania pozytywnego wpływu, który sięga daleko poza linię mety. Z ogromną radością witamy PIENINY by UTMB® w UTMB® World Series. Nie możemy się doczekać, by wspólnie rozwijać ten wyjątkowy dorobek oraz dzielić się pasją do biegów górskich z zawodnikami i społecznościami z całego świata”. – Florian Lamblin, dyrektor wykonawczy UTMB International

Zapisy na PIENINY by UTMB® rozpoczną się 3 listopada 2026 roku.

Więcej informacji na stronie: pieniny.utmb.world

 

Informacje dla redakcji

UTMB® World Series

UTMB® World Series to międzynarodowy cykl biegów górskich, który łączy najlepszych zawodników świata oraz biegaczy amatorów podczas prestiżowych wydarzeń organizowanych w jednych z najpiękniejszych zakątków globu.

U podstaw UTMB® World Series leżą pasja do gór i szacunek dla środowiska naturalnego. Cykl oferuje miłośnikom biegów terenowych możliwość przeżycia wyjątkowej przygody UTMB® na całym świecie – podczas wydarzeń odbywających się w Azji, Oceanii, Europie, Afryce oraz obu Amerykach.

To również droga do udziału w HOKA UTMB® Mont-Blanc, gdzie rozgrywane są finały UTMB® World Series.

Zainaugurowany w maju 2021 roku we współpracy UTMB Group i The IRONMAN Group, cykl UTMB® World Series obejmuje obecnie 69 wydarzeń w 35 krajach.

Więcej informacji: utmb.world | Press Area & Photo

 

UTMB Group kontakt dla mediów:

presse@utmb.world

 

PIENINY by UTMB® kontakt dla mediów:

maggie@pieninyultratrail.pl

maggie.kraszpulska@pieniny.utmb.world

 

 

Sromowce Niżne – pienińska wieś z tradycjami flisackimi i pasterskimi

 

Sromowce Niżne to jedna z tych pienińskich miejscowości, przez które wielu turystów przejeżdża w drodze na szlak, choć sama wieś zasługuje na znacznie więcej uwagi. Położona nad Dunajcem, u stóp Trzech Koron, leży przy wejściu do jednego z najbardziej charakterystycznych fragmentów Pienin. Z jednej strony otwierają się stąd trasy prowadzące w góry, z drugiej – można ruszyć wzdłuż rzeki albo przez kładkę przejść na słowacką stronę.

Gdzie leżą Sromowce Niżne?

Wieś znajduje się w dolinie Dunajca, w południowej części Małopolski, na terenie gminy Czorsztyn. Położenie jest jednym z jej największych atutów. Sromowce Niżne leżą właściwie na styku kilku ważnych kierunków turystycznych – w stronę Trzech Koron, Dunajca, Szczawnicy oraz słowackiego Czerwonego Klasztoru. Nad miejscowością dominuje charakterystyczna sylwetka Trzech Koron. Z kolei Dunajec wyznacza naturalną oś tutejszego krajobrazu. Wystarczy odejść nieco od głównej zabudowy, żeby zobaczyć, jak mocno wieś jest związana z górami i rzeką.

Sromowce Niżne i tradycje flisackie

Dunajec przez wieki był ważnym elementem życia mieszkańców, a z czasem stała się również podstawą jednej z najbardziej rozpoznawalnych tradycji Pienin – flisactwa. Turystyczne spływy Dunajcem mają długą historię. Już w XIX wieku organizowano wyprawy przełomem rzeki, a wraz z rozwojem turystyki Pieniny zaczęły przyciągać coraz więcej osób zainteresowanych niezwykłym krajobrazem. Flisacy stali się częścią lokalnego krajobrazu równie charakterystyczną jak pienińskie skały. Ważnym wydarzeniem było powstanie w 1934 roku Polskiego Stowarzyszenia Flisaków Pienińskich. Organizacja działa do dziś, a tradycje zawodu są przekazywane kolejnym pokoleniom.

Pasterstwo i góralski charakter miejscowości

Drugim ważnym elementem tradycyjnego krajobrazu Sromowiec jest pasterstwo. Przez stulecia życie mieszkańców górskich wsi było mocno związane z hodowlą zwierząt, użytkowaniem łąk i sezonowym wypasem. Taki sposób gospodarowania pozostawił ślad nie tylko w kulturze, ale również w wyglądzie pienińskiego krajobrazu. Dzisiaj dawna gospodarka pasterska nie odgrywa już takiej roli jak w przeszłości, ale jej ślady są częścią regionalnej tożsamości. W kulturze Pienin nadal obecne są stroje, muzyka, zwyczaje oraz produkty związane z owczarstwem.

Co zobaczyć w Sromowcach Niżnych?

Sama miejscowość nie jest duża, dlatego najważniejsze miejsca można połączyć podczas jednego spaceru. Najważniejsze atrakcje i kierunki, które warto uwzględnić w planie pobytu, to:

• drewniany kościół św. Katarzyny – jego początki sięgają XVI wieku, niewielka świątynia zachowała tradycyjną drewnianą konstrukcję, kościół przestał pełnić funkcję parafialnej świątyni po wybudowaniu nowego kościoła, po remoncie zabytkowy budynek otrzymał nowe zastosowanie, działa w nim Galeria Sztuki Pienińskiej, obiekt znajduje się na Małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej;
• okolice Dunajca i przystań flisacka – można obserwować płynące tratwy flisackie, przejść kładką na drugi brzeg albo ruszyć pieszo wzdłuż przełomu, dla osób zainteresowanych flisactwem szczególnie interesujące będzie zobaczenie tradycyjnych łodzi i pracy flisaków, przystań znajduje się w miejscowości;
• kładka pieszo-rowerowa nad Dunajcem prowadząca na Słowację do Czerwonego Klasztoru – została otwarta w 2006 roku i stała się ważnym elementem lokalnej infrastruktury turystycznej, pozwala spojrzeć na Dunajec z innej perspektywy i zobaczyć miejscowość wraz z otaczającymi ją górami z poziomu rzeki;
• Droga Pienińska w kierunku Szczawnicy – z Czerwonego Klasztoru można kontynuować wycieczkę wzdłuż Dunajca Drogą Pienińską, trasa prowadzi w kierunku Szczawnicy i jest jedną z najbardziej charakterystycznych tras spacerowo-rowerowych w tej części Pienin;
• szlaki prowadzące w stronę Trzech Koron i pozostałych części Pienin – położenie u stóp Trzech Koron sprawia, że Sromowce Niżne są jednym z naturalnych punktów startowych wycieczek w centralną część Pienin, z miejscowości prowadzą szlaki pozwalające dotrzeć w rejon słynnego masywu innych części Pienin.

Sromowce Niżne – pienińska wieś z własnym charakterem

Dunajec przypomina o wielowiekowych związkach mieszkańców z rzeką, flisacy podtrzymują jeden z najbardziej rozpoznawalnych lokalnych zawodów, a ślady pasterskiej przeszłości są częścią górskiego krajobrazu. Do tego dochodzą drewniana architektura, szlaki prowadzące w góry, kładka na Słowację i możliwość spaceru wzdłuż przełomu Dunajca. Dzięki temu Sromowce Niżne nie są jedynie miejscem noclegu albo początkiem spływu Dunajcem czy wycieczki na Trzy Korony.

Wysokie Skałki – najwyższy szczyt Pienin i niezwykła przyroda wokół niego

Wysokie Skałki, często nazywane również Wysoką, to jeden z charakterystycznych punktów Małych Pienin. Wierzchołek znajduje się w głównym grzbiecie pasma, dokładnie na granicy Polski i Słowacji. Okolica przyciąga nie tylko turystów chcących zdobyć jeden z ważniejszych pienińskich szczytów. Znajduje się tutaj także rezerwat przyrody chroniący cenny fragment górskiego lasu oraz roślinność związaną z wyższymi partiami gór.

Wysokie Skałki – najwyższy punkt Pienin

Wysokie Skałki mają 1050 m n.p.m. i są najwyższym wzniesieniem Małych Pienin oraz całego pasma Pienin. Przez wierzchołek przebiega granica polsko-słowacka, a polska część góry znajduje się w rejonie Jaworek, na terenie gminy Szczawnica. Wysoka leży w głównym grzbiecie Małych Pienin, dlatego można dotrzeć tutaj podczas dłuższej wędrówki przez pasmo. Nazwa Wysokie Skałki dobrze oddaje wygląd wierzchołka. W jego otoczeniu występują wapienne formacje skalne, a zbocza miejscami stają się strome. Szczególnie interesujące są fragmenty po wschodniej i południowo-wschodniej stronie, gdzie znajdują się skaliste ściany i urwiska.

Rezerwat przyrody Wysokie Skałki

Jednym z najcenniejszych elementów tego obszaru jest rezerwat przyrody Wysokie Skałki. Powstał w 1961 roku w celu ochrony zachowanego fragmentu górskiego lasu. Rezerwat znajduje się w granicach obszaru Natura 2000 Małe Pieniny. Ochronie podlega tutaj nie pojedynczy gatunek czy konkretna formacja skalna, lecz cały fragment górskiego środowiska. Warto zwrócić uwagę na trzy elementy, które najlepiej pokazują przyrodniczą różnorodność tego miejsca:

• zachowany fragment górnoreglowego lasu świerkowego;
• wapienne skały i strome ściany w pobliżu wierzchołka;
• rzadkie gatunki roślin związane z górskim środowiskiem.

Flora i fauna Wysokich Skałek

Występują tutaj gatunki charakterystyczne dla chłodniejszych i bardziej wilgotnych warunków wyższych partii gór. Wśród roślin spotykanych w tym rejonie wymienia się m.in. lilię złotogłów, powojnik alpejski, wawrzynek wilczełyko, tojad dzióbaty, jaskier platanolistny oraz modrzyk górski. Część z nich należy do gatunków rzadkich lub objętych ochroną. W okolicy występują również różne gatunki ptaków. Można tu spotkać między innymi puchacza, orlika krzykliwego i myszołowa zwyczajnego. Nie oznacza to oczywiście, że podczas każdej wycieczki uda się je zobaczyć. Warto jednak pamiętać, że szlak prowadzi przez teren będący siedliskiem wielu zwierząt.

Skały, las i górska grań

Charakter Wysokich Skałek w dużej mierze wynika z ich budowy geologicznej. Wierzchołek tworzą wapienie, które w wielu miejscach wychodzą na powierzchnię. Skały tworzą niewielkie urwiska, skaliste garby i występy widoczne szczególnie w pobliżu szczytu. W niższych partiach dominuje las. Wyżej pojawiają się bardziej otwarte fragmenty, dzięki którym można dostrzec sąsiednie grzbiety. W końcowej części podejścia teren ponownie nabiera bardziej skalistego charakteru.

Jak wejść na Wysokie Skałki?

Wejście na Wysokie Skałki można zaplanować na kilka sposobów:

• jednym z popularniejszych wariantów jest podejście od strony Jaworek – trasa prowadzi przez Wąwóz Homole, następnie w kierunku Dubantowskiej Polany i dalej na grzbiet Małych Pienin, można połączyć ją z przejściem przez Polanę pod Wysoką;
• drugą możliwością jest wędrówka głównym grzbietem Małych Pienin – szlak prowadzi m.in. ze Szczawnicy przez Szafranówkę i Durbaszkę, a następnie w stronę Wysokiej, taki wariant pozwala zobaczyć większą część pasma podczas jednej wycieczki.
• ze względu na położenie na granicy państwowej możliwe jest również dojście od strony słowackiej – w okolicy znajduje się kilka szlaków pozwalających zaplanować trasę z przejściem przez słowacką część Małych Pienin.

Końcowy odcinek podejścia ma nieco inny charakter niż wcześniejsza część trasy. Ścieżka staje się bardziej stroma i prowadzi wśród skał. W bardziej wymagających miejscach znajdują się metalowe stopnie oraz poręcze. Nie jest to odcinek wspinaczkowy, ale po opadach mokre skały mogą być śliskie.

Panorama z Wysokich Skałek

Jedną z atrakcji wejścia na szczyt jest panorama otwierająca się przy dobrej pogodzie. Z wierzchołka można zobaczyć między innymi Tatry, Babią Górę, Pasmo Radziejowej, Magurę Spiską, Góry Lewockie oraz inne części Pienin. Położenie na grzbiecie sprawia, że widok obejmuje zarówno polskie, jak i słowackie pasma górskie. Szczególnie dobrze widać różnicę między zwartymi, bardziej rozległymi grzbietami sąsiednich pasm a charakterystycznymi, wapiennymi formami Pienin.

 

Redyk w Pieninach – jak wygląda jedna z najważniejszych tradycji pasterskich?

Kiedy przez pienińską wieś przechodzi duże stado owiec, trudno przejść obok tego obojętnie. Słychać dzwonki, nawoływania pasterzy i muzykę, a ulicą przesuwa się kierdel prowadzony przez baców i juhasów. Dla turysty może to wyglądać jak barwne widowisko przygotowane specjalnie na pokaz. Redyk ma jednak znacznie starsze korzenie i przez długi czas był przede wszystkim częścią normalnego życia mieszkańców górskich wsi.

Czym właściwie jest redyk?

Redyk nie oznacza po prostu przeprowadzenia owiec z jednego miejsca do drugiego. To określenie odnosi się do uroczystego rozpoczęcia lub zakończenia sezonu pasterskiego:

• wiosenny redyk związany jest z wyjściem stada na hale;
• jesienny – z jego powrotem do wsi.

Dawniej był to przede wszystkim element gospodarki. Owce należące do różnych gospodarzy trafiały pod opiekę bacy i jego pomocników. Przez kolejne miesiące zwierzęta przebywały na pastwiskach, a życie pasterzy podporządkowane było pracy przy stadzie. Jesienny powrót oznaczał zakończenie tego okresu i rozdzielenie zwierząt między właścicieli. Z czasem praktyczny wymiar redyku został uzupełniony o elementy obrzędowe. W zależności od miejscowości i lokalnej tradycji pojawiały się modlitwy, błogosławieństwo, muzyka oraz uroczyste przejście przez wieś.

Co ma wspólnego redyk z oscypkiem?

Częścią tego systemu gospodarczego było przetwarzanie mleka. Podczas pobytu na hali baca nie miał możliwości codziennego transportowania świeżego mleka do odległych gospodarstw. Dlatego mleko owcze przetwarzano na miejscu. Z pasterstwem związane są m.in. oscypek, bundz, bryndza czy żętyca. Produkcja tych wyrobów wymaga wiedzy przekazywanej przez kolejne pokolenia.

Redyk jest więc dobrym momentem, żeby spojrzeć na regionalne sery jako część większej tradycji. Podczas współczesnych wydarzeń pasterskich można czasem zobaczyć pokaz pracy przy serach. W Szczawnicy organizatorzy wykorzystują redyk również do prezentowania procesu pucenia oscypka i opowiadania o życiu na bacówce.

Wiosenny i jesienny redyk w Szczawnicy

Dwa momenty w roku mają w pasterskim kalendarzu szczególne znaczenie. Wiosną owce opuszczają gospodarstwa i ruszają na hale. Rozpoczyna się sezon, który oznacza dla baców i juhasów wiele miesięcy pracy w górach. W pienińskiej tradycji za symboliczny początek wypasu przyjmuje się dzień św. Wojciecha, czyli 23 kwietnia. Z kolei zakończenie sezonu tradycyjnie wiązane jest z dniem św. Michała, przypadającym 29 września. Nie należy jednak traktować tych dat jako sztywnego kalendarza współczesnego wypasu – rzeczywisty termin zależy m.in. od warunków pogodowych i organizacji gospodarstwa.

Kto uczestniczy w redyku?

Najważniejszymi osobami podczas wypasu są baca i juhasi. Baca odpowiada za prowadzenie gospodarki pasterskiej i stado, natomiast juhasi pomagają w codziennej pracy. Ich zadania nie ograniczają się do pilnowania owiec. Tradycyjne pasterstwo wymaga wiedzy dotyczącej zwierząt, wypasu, pogody, terenu oraz przetwarzania mleka. Podczas redyku można zobaczyć również psy pasterskie, bez których prowadzenie dużego stada byłoby znacznie trudniejsze. Ważnym elementem jest oczywiście samo stado. W gwarze pasterskiej używa się określenia „kierdle” na większe skupisko owiec.

Współczesnym uroczystościom często towarzyszą także zespoły regionalne, muzycy i mieszkańcy w tradycyjnych strojach. Najbardziej charakterystycznym momentem jest przemarsz stada. Towarzyszą temu dźwięki dzwonków, nawoływania i muzyka. Dla osoby oglądającej redyk po raz pierwszy właśnie ten moment jest najbardziej zapadającą w pamięć częścią całego wydarzenia. Podczas wydarzeń organizowanych w Szczawnicy prezentuje się m.in. sposób produkcji oscypka, instrumenty pasterskie i elementy codziennego życia na bacówce.

Jak przygotować się na redyk?

Podczas samego wydarzenia przyda się odrobina cierpliwości. Duże stado owiec porusza się inaczej niż zwykła grupa uczestników imprezy, dlatego przejście całego kierdla może potrwać. Warto również zachować dystans i nie próbować wchodzić między zwierzęta. Dobrym pomysłem jest przyjazd dużo wcześniej. Dzięki temu można znaleźć miejsce, z którego dobrze widać przemarsz, a jednocześnie nie przeszkadza się pasterzom. Wjazd w dniu redyku do Szczawnicy staje się prawie niemożliwy.

 

Jaworki to jedna z tych miejscowości w Pieninach, które najlepiej poznaje się nie tylko podczas spaceru, ale również poprzez ich historię. Dziś są popularnym punktem wypadowym w Małe Pieniny, znanym m.in. z Wąwozu Homole, rezerwatu Biała Woda czy malowniczych górskich szlaków. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu Jaworki wyglądały jednak zupełnie inaczej. Była to jedna z najważniejszych wsi łemkowskich na tym obszarze, należąca do niewielkiej łemkowskiej enklawy nazywanej Rusią Szlachtowską.

Jaworki – gdzie leżą?

Jaworki znajdują się w południowej części województwa małopolskiego, w powiecie nowotarskim, na terenie gminy Szczawnica. Wieś położona jest w górnej części doliny Grajcarka, na styku Małych Pienin i Beskidu Sądeckiego. Centrum miejscowości znajduje się na wysokości około 560–580 m n.p.m., w miejscu zwanym Roztoką, gdzie spotykają się potoki Biała Woda, Czarna Woda i Skalski Potok, tworząc Grajcarek. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się m.in. Wąwóz Homole, rezerwat Biała Woda i rezerwat Zaskalskie-Bodnarówka.

Wieś wołoska i łemkowska Ruś Szlachtowska

Historia Jaworek sięga co najmniej XV wieku. Wieś została zasiedlona przez pasterzy wołoskich, którzy wędrowali przez Karpaty i pozostawili po sobie charakterystyczny model gospodarki pasterskiej oraz elementy kultury, które z czasem stały się częścią dziedzictwa Łemków. Sama nazwa Jaworki ma być związana z jaworami, a miejscowość już w XVI wieku była notowana w ruskiej formie. Jaworki wraz z sąsiednimi Szlachtową, Białą Wodą i Czarną Wodą tworzyły do 1951 roku tzw. Ruś Szlachtowską. Była to niewielka łemkowska wyspa etnograficzna otoczona miejscowościami zamieszkiwanymi przez inne grupy ludności. Mieszkańcy posługiwali się własną gwarą, mieli charakterystyczne stroje, obyczaje i tradycje, a religijnie byli związani z obrządkiem wschodnim.

Dawna cerkiew – jeden z najważniejszych śladów dawnej wsi

Jednym z najważniejszych śladów łemkowskiej przeszłości Jaworek jest dawna cerkiew greckokatolicka pw. św. Jana Chryzostoma, wzniesiona w 1798 roku na miejscu wcześniejszej, drewnianej świątyni z 1680 roku. Powstała w związku z utworzeniem w Jaworkach parafii unickiej obejmującej również Białą i Czarną Wodę. Murowana, jednonawowa świątynia reprezentuje styl łączący klasycyzm z elementami późnego baroku, a jej wnętrze zdobią polichromie wykonane w 1926 roku oraz efektowny, rokokowy ikonostas z końca XVIII wieku. Od 1946 roku, po wysiedleniu miejscowych Łemków funkcjonuje jako kościół filialny pw. św. Jana Chrzciciela.

Co stało się z Łemkami z Jaworek?

Najbardziej dramatyczny rozdział historii miejscowości rozpoczął się po II wojnie światowej. W wyniku powojennych wysiedleń ludność łemkowska została zmuszona do opuszczenia Jaworek i okolicznych miejscowości. Wieś opustoszała, a wraz z mieszkańcami zniknęła duża część tradycyjnego sposobu życia. Zmieniło się również wykorzystanie górskich terenów. Pod koniec lat 40. zaczęto kierować do Jaworek na letni wypas owce z Podhala. Było to związane m.in. z ograniczaniem tradycyjnych terenów pasterskich w związku z powstaniem Tatrzańskiego Parku Narodowego.

W latach 1949–1951 na wysoko położonych pastwiskach powstało kilka tzw. wzorcowych bacówek. We wsi wybudowano także mleczarnię i serowarnię, a w 1952 roku uruchomiono placówkę badawczą zajmującą się pastwiskami górskimi. Historia pasterstwa do dziś jest zresztą mocno obecna w krajobrazie Małych Pienin. Zielone hale, bacówki i wypasane owce są jednym z charakterystycznych elementów tego regionu.

Jaworki i wielki redyk

Z pasterską historią miejscowości wiąże się także wydarzenie, które przeszło do historii Jaworek. Wiosną 1972 roku na miejscowe hale przypędzono spod Tatr około 6 tysięcy owiec. Z okazji 25-lecia pierwszego takiego wydarzenia w maju zorganizowano wielką imprezę folklorystyczną nazwaną „Wielkim Redykiem”. Redyk, czyli tradycyjne wyprowadzenie owiec na górskie pastwiska, jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów kultury pasterskiej Karpat.

Ruiny zamku Homola i tajemnice okolicy

Pozostałości zamku Homola należą do tych miejsc, które szczególnie dobrze pasują do opowieści o „tajemniczych” Jaworkach. Warownia związana była z historią pogranicza i dawnych szlaków prowadzących przez górskie tereny. Dzisiaj zachowały się przede wszystkim pozostałości dawnego założenia, ale sama świadomość, że wśród istniała tu średniowieczna warownia, dodaje okolicy niezwykłego klimatu.

Jaworki mają zresztą wiele takich punktów, w których historia spotyka się z przyrodą. Dawne cerkwie, ślady osadnictwa łemkowskiego, pasterskie hale, stare drogi i górskie doliny tworzą razem krajobraz, którego nie da się w pełni zrozumieć bez poznania historii regionu.

Artykuł Sponsorowany

 

Poruszanie się po zatłoczonym mieście potrafi być sporym wyzwaniem. Rosnąca liczba samochodów, zatory drogowe oraz trudności ze znalezieniem miejsca parkingowego sprawiają, że coraz więcej osób szuka alternatywnych środków transportu. Przesiadka na dwa kółka to rozsądne rozwiązanie, ale konieczny jest dobór jednośladu dopasowanego do specyfiki pokonywanej trasy , a także możliwości lokalowych.

Tradycyjne modele a elastyczność podróżowania

Zwykłe rowery miejskie wyróżniają się wyprostowaną sylwetką rowerzysty oraz praktycznym wyposażeniem, na przykład w postaci błotników, bagażnika i oświetlenia. Są one trafnym wyborem na krótkie i płaskie trasy. Mają jednak pewne ograniczenia. Klasyczny jednoślad bywa ciężki i zajmuje dużo przestrzeni, co staje się problematyczne, gdy chcesz wnieść go po schodach do mieszkania na wyższym piętrze lub przechować w ciasnym biurze. Trudności pojawiają się również w przypadku załamania pogody, gdy chciałbyś wejść z nim do autobusu czy tramwaju.

Kompaktowe rozwiązanie dla osób łączących różne środki transportu

Dla mieszkańców aglomeracji, którzy na co dzień pokonują część trasy pociągiem, metrem lub autobusem, a resztę dystansu chcą przejechać o własnych siłach, bardzo dobrym wyborem mogą okazać się rowery składane. Tego typu konstrukcje zostały zaprojektowane z myślą o maksymalnej mobilności. Dzięki specjalnym zawiasom umieszczonym w ramie oraz na kolumnie kierownicy pojazd ten można złożyć do rozmiarów niedużej walizki w zaledwie kilkanaście sekund.

Złożony jednoślad łatwo zmieści się w bagażniku nawet małego samochodu, pod biurkiem w miejscu pracy czy w przedpokoju niewielkiego mieszkania. Co ważne, większość miejskich przewoźników traktuje złożony sprzęt jako zwykły bagaż, co pozwala uniknąć dodatkowych opłat i kłopotliwych spojrzeń współpasażerów.

Wsparcie na dłuższych trasach i przy podjazdach

Czasami odległość między domem a miejscem pracy wynosi kilkanaście kilometrów, a po drodze trzeba pokonać strome podjazdy lub długie wiadukty. Wiele osób rezygnuje w takiej sytuacji z jazdy z obawy przed nadmiernym zmęczeniem i koniecznością wzięcia prysznica po dotarciu na miejsce. Rozwiązaniem tego dylematu są rowery elektryczne składane. Łączą one zalety kompaktowej i łatwej w transporcie ramy z innowacyjnym silnikiem, który wspomaga pedałowanie.

Napęd uruchamia się w nich automatycznie podczas ruchu korbą, pozwalając na płynne pokonywanie wzniesień i wiatru w twarz z minimalnym nakładem sił. Dzięki temu dotrzesz na poranne spotkanie rześki, nie rezygnując z zalet omijania miejskich korków. Akumulator zazwyczaj wystarcza na kilkadziesiąt kilometrów jazdy, a proces jego ładowania wymaga jedynie dostępu do standardowego gniazdka.

O czym jeszcze warto pamiętać przed zmianą nawyków?

Wybierając środek transportu do codziennej komunikacji, weź pod uwagę kilka praktycznych detali. Niezależnie od wybranego rodzaju, jednoślad powinien być wyposażony w solidne błotniki, które chronią odzież przed zachlapaniem w deszczowe dni. Równie istotne jest mocne oświetlenie, zwiększające bezpieczeństwo i widoczność po zmroku. Warto także zaopatrzyć się w porządną blokadę, na przykład typu u-lock, jeśli planujesz zostawiać sprzęt pod budynkiem.

Przełom Leśnickiego Potoku – spokojny zakątek po słowackiej stronie

Pieniny mają wiele miejsc, które przyciągają tłumy turystów. Są jednak również takie zakątki, gdzie można poczuć prawdziwie górski charakter regionu bez konieczności zdobywania wysokich szczytów. Jednym z nich jest Przełom Leśnickiego Potoku, położony w słowackiej części Pienin, niedaleko granicy z Polską. To krótki, ale niezwykle efektowny skalny wąwóz, przez który prowadzi wygodna trasa spacerowa. Wysokie wapienne ściany, szumiący potok i wąska dolina tworzą scenerię, która zdecydowanie zasługuje na miejsce w planie wycieczki po Pieninach.

Gdzie znajduje się Przełom Leśnickiego Potoku?

Przełom znajduje się w końcowym odcinku doliny Leśnickiego Potoku, na terenie słowackich Pienin. Potok płynie tutaj między wysokimi, bardzo stromymi ścianami skalnymi, które powstały w wyniku jego działalności erozyjnej. Cały przełom ma około 500 m długości, dlatego nie jest to miejsce wymagające wielogodzinnej wędrówki. Jego największym atutem jest natomiast duże nagromadzenie interesujących form skalnych na stosunkowo krótkim odcinku. Co ważne, Przełom Leśnickiego Potoku znajduje się zaledwie kilka kilometrów od Szczawnicy, dzięki czemu można dotrzeć tutaj podczas jednodniowej wycieczki z polskiej części Pienin.

 

Skały Wylizana i Sama Jedna

Wąwóz tworzą m.in. skały Sama Jedna, nazywana również Osobitą, oraz Wylizana i zbocza Bystrzyka. Właśnie one nadają temu miejscu charakterystyczny, surowy wygląd. W najwęższych fragmentach skalne ściany sprawiają wrażenie, jakby niemal zamykały się nad drogą i płynącym poniżej potokiem.

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu przełomu jest Wylizana. To wysoka wapienna ściana, której nazwa nawiązuje do charakterystycznych zagłębień widocznych w skale. Powstały one w wyniku działania wody, która przez długi czas modelowała wapienne podłoże. Wylizana należy do najbardziej efektownych form skalnych w tej części Pienin.

Po przeciwnej stronie znajduje się Sama Jedna, znana również jako Osobita. Jest to skalna turnia zbudowana z wapieni rogowcowych. Na jej szczycie znajduje się żeliwny krzyż, a w ścianie umieszczono tablicę upamiętniającą ofiary Pienin. Obie formacje najlepiej oglądać z poziomu prowadzącej dnem wąwozu trasy, kiedy ich pionowe ściany można zobaczyć z bliska.

Spacer przez Przełom Leśnickiego Potoku

Przez dno wąwozu prowadzi wąska asfaltowa droga biegnąca w kierunku słowackiej miejscowości Leśnica. Nie jest ona przeznaczona dla zwykłego ruchu samochodowego – korzystają z niej m.in. pojazdy przewożące tratwy używane podczas spływu Dunajcem i rowerzyści. Dla pieszych przygotowano oddzielną ścieżkę zabezpieczoną barierkami. Dzięki temu przejście przez przełom jest stosunkowo łatwe i nie wymaga specjalistycznego przygotowania. Trasa jest dobrym wyborem dla osób, które chcą połączyć aktywny wypoczynek z podziwianiem przyrody, ale nie planują wymagającej górskiej wędrówki. Wąwóz można przejść podczas spaceru, a następnie kontynuować wycieczkę w stronę Leśnicy lub wrócić tą samą drogą.

Przełom Leśnickiego Potoku jako rezerwat przyrody

Przełom nie jest wyłącznie atrakcją krajobrazową. Od 1987 roku objęty jest ścisłą ochroną jako rezerwat przyrody. Wapienne skały są siedliskiem interesującej roślinności, w tym gatunków związanych z podłożem wapiennym. Występuje tutaj między innymi jałowiec sawiński – jedno z jego zaledwie ośmiu stanowisk w Pieninach. Można spotkać również cisa oraz reliktowe okazy sosny zwyczajnej. Wśród skał rosną gatunki wapieniolubne, a surowe ściany przełomu tworzą warunki odmienne od tych spotykanych na otwartych polanach czy w dolinach. Z tego względu podczas wycieczki warto zwracać uwagę nie tylko na same skały, ale także na ich otoczenie.

Przełom Leśnickiego Potoku nie oferuje spektakularnego punktu widokowego wymagającego wspinaczki, ale zachwyca czymś innym – skalnym krajobrazem oglądanym z bliska. Wąska dolina, wapienne ściany i płynący pomiędzy nimi potok tworzą wyjątkową atmosferę. To także propozycja dla osób, które chcą zobaczyć słowacką stronę Pienin bez planowania bardzo wymagającej wyprawy. Można tutaj dotrzeć ze Szczawnicy, połączyć spacer z przejazdem rowerowym albo potraktować przełom jako jeden z punktów dłuższej trasy przez pogranicze polsko-słowackie.

 

 

 

Nad brzegiem Jeziora Czorsztyńskiego, na wysokim wzgórzu porośniętym zielenią Pienin, znajdują się ruiny jednej z najbardziej charakterystycznych warowni Małopolski. Zamek w Czorsztynie przyciąga nie tylko miłośników historii, ale również turystów szukających wyjątkowych panoram i klimatycznych miejsc. Choć dziś zachował się przede wszystkim jako malownicza ruina, przez wieki pełnił ważną funkcję obronną i strzegł jednego z najważniejszych szlaków prowadzących na południe Europy.

Historia zamku w Czorsztynie – od strażnicy granicznej do królewskiej warowni

Początki zamku w Czorsztynie nie są do końca wyjaśnione. Według części przekazów pierwsza drewniana warownia mogła powstać już w XIII wieku i była związana z działalnością księżnej Kingi. Początkowo obiekt nosił nazwę Wronin, a z czasem został przekształcony w murowany zamek obronny.  Strategiczne położenie nie było przypadkowe. Zamek wzniesiono na wysokim wzgórzu nad Dunajcem, przy dawnym trakcie handlowym łączącym Kraków z Węgrami. Warownia miała kontrolować ruch na pograniczu oraz zabezpieczać ważny szlak komunikacyjny.

W XIV wieku Czorsztyn stał się własnością królewską i pełnił funkcję granicznej fortecy oraz siedziby starostwa.  W kolejnych stuleciach zamek był wielokrotnie rozbudowywany. Powstawały kolejne elementy obronne, między innymi wieże, mury oraz zabudowania mieszkalne. Największy rozwój warowni przypadł na okres, gdy była ona ważnym punktem administracyjnym i militarnym na południowej granicy Polski.

Upadek potężnej warowni

Z czasem znaczenie militarne zamku zaczęło maleć. W XVIII wieku obiekt został zniszczony przez pożar, po którym nie odzyskał już dawnej świetności. Opuszczona budowla stopniowo popadała w ruinę, jednak jej wyjątkowe położenie sprawiło, że nigdy nie została całkowicie zapomniana. W XX wieku rozpoczęto działania mające na celu zabezpieczenie pozostałości zamku. Obecnie opiekę nad ruinami sprawuje Pieniński Park Narodowy, który prowadził prace konserwatorskie pozwalające zachować charakterystyczną sylwetkę dawnej warowni. W 1996 roku rezerwat Zamek Czorsztyn został włączony w granice Pienińskiego Parku Narodowego.

Zwiedzanie zamku Czorsztyn – co warto zobaczyć?

Współcześnie zamek jest udostępniony turystom jako trwała ruina. Spacer po jego terenie pozwala zobaczyć zachowane fragmenty murów, dziedzińce oraz pozostałości dawnych pomieszczeń. Wędrówka nie jest długa, dlatego miejsce świetnie sprawdzi się zarówno podczas rodzinnej wycieczki, jak i jako punkt programu dłuższego pobytu w Pieninach. Podczas zwiedzania warto zwrócić uwagę na:

• ruiny zamku górnego i dolnego – pozostałości dawnego układu obronnego oraz mieszkalnego;
• wieżę Baranowskiego – jeden z najbardziej charakterystycznych elementów ruin;
• dziedziniec zamkowy – miejsce, z którego można podziwiać panoramę okolicy;
• punkty widokowe na Jezioro Czorsztyńskie i Tatry – jeden z największych atutów tego miejsca;
• otaczającą przyrodę Pienińskiego Parku Narodowego – wyjątkowe połączenie historii i krajobrazu.

Widok na Jezioro Czorsztyńskie i Tatry – największa atrakcja ruin

Z zamkowego wzgórza można zobaczyć szeroką panoramę Jeziora Czorsztyńskiego, które powstało po wybudowaniu zapory na Dunajcu. W słoneczne dni krajobraz tworzą kontrastujące ze sobą elementy: średniowieczne ruiny, błękitna tafla wody, zielone zbocza gór oraz majestatyczne Tatry w oddali. To jedno z tych miejsc, które szczególnie zachwycają o różnych porach roku. Latem przyciąga intensywną zielenią i możliwością połączenia zwiedzania z wypoczynkiem nad wodą. Jesienią ruiny otaczają kolorowe lasy, a zimą pusta przestrzeń i surowe mury tworzą wyjątkowy, niemal filmowy klimat.

Zwiedzanie zamku warto połączyć z innymi atrakcjami regionu. Popularnym pomysłem jest spacer brzegiem Jeziora Czorsztyńskiego, rejs po jeziorze lub wycieczka do znajdującego się po drugiej stronie wody zamku w Niedzicy. Obie warownie tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów turystycznych Małopolski. Ruiny zamku w Czorsztynie są przykładem miejsca, w którym nie trzeba odbudowanych sal ani pełnych przepychu wnętrz, aby poczuć atmosferę historii. Surowe mury, opowieści o dawnych czasach i niezwykłe położenie sprawiają, że jest to jedna z najciekawszych atrakcji Pienin.

Sokolica – ikoniczny widok z sosną strażniczką przełomu Dunajca

Sokolica to jedno z tych miejsc w Pieninach, które robią wrażenie już w trakcie podejścia, a na górze tylko je potęgują. Strome ściany opadające w stronę Dunajca, wąska wstęga rzeki wijąca się setki metrów niżej i krajobraz, który zmienia się z każdym krokiem na ścieżce. To miejsce ma w sobie coś surowego i jednocześnie bardzo fotogenicznego – zwłaszcza samotna, powykręcana sosna rosnąca na skraju urwiska, która stała się jednym z symboli Pienin.

Gdzie leży Sokolica i co wyróżnia jej położenie?

Sokolica, wznosząca się na wysokość 747 m n.p.m., znajduje się w północno-wschodniej części Pienin Środkowych, w tzw. Pieninkach. Leży w obrębie Pienińskiego Parku Narodowego i stanowi część charakterystycznej grani, która rozciąga się w kierunku Trzech Koron. Od sąsiedniego Czertezika oddziela ją przełęcz Sosnów, a sama góra jest zbudowana z wapieni rogowcowych, które nadają jej strome, poszarpane formy. To właśnie geologia sprawia, że Sokolica tak gwałtownie „opada” w stronę Dunajca, tworząc jedne z najbardziej widowiskowych ścian skalnych w Pieninach. Północne stoki porasta las bukowo-jodłowy, natomiast południowa strona urywa się niemal pionowo nad przełomem Dunajca, tworząc przepaść sięgającą ponad 300 m.

Przełom Dunajca – widok, który definiuje Sokolicę

Jednym z najważniejszych elementów krajobrazu Sokolicy jest widok na przełom Dunajca. Rzeka przecina tutaj wapienne skały, tworząc wąską, krętą dolinę otoczoną stromymi zboczami. Z platformy widokowej można dostrzec meandrujący Dunajec, Pieniny Środkowe i Małe Pieniny, Magurę Spiską, a przy dobrej pogodzie również Tatry Bielskie i Wysokie.  To właśnie ten kontrast – spokojna rzeka i pionowe ściany skalne – sprawia, że Sokolica jest jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w regionie.

Sosna na Sokolicy – symbol Pienin i Przełomu Dunajca

Najbardziej rozpoznawalnym elementem szczytu jest reliktowa sosna zwyczajna rosnąca tuż nad urwiskiem. Drzewo, liczące według badań nawet kilkaset lat, stało się jednym z symboli Pienin i jednym z najczęściej fotografowanych obiektów przyrodniczych w Polsce. Jej charakterystyczny, powykręcany kształt oraz ekstremalne położenie nad przepaścią sprawiły, że przez lata stała się ikoną regionu. W 2018 roku sosna została jednak poważnie uszkodzona podczas akcji ratunkowej z użyciem śmigłowca, co na długo zmieniło jej wygląd i wywołało duże emocje wśród miłośników Pienin.

Przyroda Sokolicy – nie tylko sosny i skały

Jedak przyroda Sokolicy to nie tylko sosny. Na jej stromych ścianach występują liczne gatunki roślin wapieniolubnych, w tym porosty, smagliczka skalna, aster alpejski czy złocień Zawadzkiego. W wyższych partiach można spotkać również rzadkie gatunki roślin chronionych, a w szczelinach skalnych swoje miejsca lęgowe mają ptaki, takie jak pustułki czy pomurniki. To środowisko jest wyjątkowo kruche – łączy surowe warunki skalne z bogactwem biologicznym, które rozwijało się tutaj przez setki lat w niemal niezmienionej formie.

Historia i dawne znaczenie Sokolicy

Sokolica już w XIX wieku była opisywana jako jeden z najpiękniejszych punktów widokowych w Pieninach. Wspominano o niej w relacjach podróżników, a pierwsze fotografie i szkice powstawały już w XIX wieku. Góra była również obiektem zainteresowania artystów i badaczy, a jej niedostępne ściany przyciągały wspinaczy. W 1960 roku południowe urwiska Sokolicy zostały po raz pierwszy pokonane przez krakowskich taterników, co było dużym osiągnięciem jak na tamte czasy. Nazwa szczytu prawdopodobnie pochodzi od dawnych gniazd sokołów, które miały tu występować w przeszłości. Choć dziś nie są już obecne w tej formie, nazwa pozostała i idealnie oddaje charakter miejsca.

Szlaki turystyczne na Sokolicę

Na Sokolicę prowadzą dwa główne warianty szlaków, które pozwalają podejść zarówno od strony Szczawnicy, jak i Krościenka. Oba przechodzą przez najbardziej charakterystyczne fragmenty Pieninek, lasy, granie i pozwalają na podziwianie panoramy przełomu Dunajca:

• niebieski szlak – Sokola Perć: ze Szczawnicy – klasyczna, bardzo popularna trasa, która prowadzi przez jeden z najciekawszych odcinków graniowych w Pieninach;
• zelony szlak: z Krościenka przez Zawiesy, Kras na przełęcz Sosnów, a stąd niebieskim szlakiem na Sokolicę – spokojniejszy, bardziej leśny wariant podejścia, który stopniowo wynosi w górę i kończy się krótkim, już widokowym odcinkiem na sam szczyt.

Sokolica od lat jest jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w Pieninach. Jej sylwetka, a szczególnie charakterystyczna sosna na tle przepaści i Dunajca, stała się wręcz symbolem całego regionu. To miejsce pojawia się w przewodnikach, pocztówkach i materiałach promujących Pieniny. Dla wielu turystów właśnie ten widok jest „wizytówką” ich pobytu w górach.